Maanrover Yutu-2 onthult de wereld onder zijn wielen

Astronomen die graag willen weten hoe hemellichamen er van de binnenkant uit zien, komen deze week aan hun trekken. De Chinese maan-rover Yutu-2 heeft een grondradar instrument en daar werden de eerste resultaten van gepubliceerd. Chang’e 4 en de Yutu-2 rover, die vorig jaar landden in de Von Kármán krater op de achterkant van de maan, zijn nog altijd actief. Ze hebben al 14 keer de koude maan-nacht en de hitte van 15 maan-dagen overleefd.

eaay6898_F1.large.jpg
Links: de Von Kármán en Finsen kraters. De gele lijnen geven ejecta van de Finsen krater aan die mogelijk in de bodem onder Yutu-2 terecht zijn gekomen. Rechts: de route van Yutu-2 (credits: CNSA/CLEP)

Opmerkelijk genoeg drong de grondradar van Yutu-2 drie keer dieper door dan de Yutu rover die zo’n zelfde instrument mee had in 2013. Deze rover landde met Chang’e 3 aan de voorkant van de maan, in Sinus Iridium. De 500 MHz radarpulsen van Yutu-2 drongen door tot maar liefst 40 meter. De reden dat de radar zo veel verder doordringt in de Von Kármán krater, is dat de bodem waar Yutu-2 over rijdt, waarschijnlijk veel poreuzer is dan die onder Yutu uit 2013.

Wat zich onder het oppervlak bevond, bleek moeilijk in beeld te brengen. Deels omdat de elektromagnetische koppeling van de radarpulsen met de metalen behuizing van de rover, en deels omdat het waarschijnlijk bezaaid ligt met rotsen van verschillende grootten. Dat maakte de situatie complexer. Door meerdere doorsneden te maken en door gebruik te maken van een algoritme om de data te behandelen, konden de wetenschappers toch een soort 3D beeld maken van wat er zich onder Yutu-2 bevond.

eaay6898_F2.large.jpg
Bovenaan de gegevens van Yutu-2’s Lunar Penetrating Radar (LPR). Figuur B laat een zogenaamde tomografie (een doorsnede) zien van de bodem. Figuur C geeft weer hoe de wetenschappers denken dat de bodem er uit ziet. (Afbeeldingen: Chunlai Li et. al.)

Wat men denkt, is dat al deze rotsen in de bodem geraakt zijn in een turbulentere tijd, zo’n 3,6 miljard jaar geleden (in geologische tijdvakken op de maan: het Prenectarium). Kennelijk vielen toen veel meer meteorieten in het gebied en die zijn achtergebleven geraakt in de bodem. Ook ejecta van dit soort inslagen behoren waarschijnlijk tot deze populatie rotsen.

eaay6898_F3.large.jpg
De wereld onder de route die Yutu-2 gereden heeft. (Afbeelding: Chunlai Li et. al.)

Deze resultaten zijn van de eerste twee maan-dagen van het radarinstrument van Yutu-2. Inmiddels is deze rover aan maan-dag nummer 15 bezig. En hoewel de rover slechts langzaam verder rijdt, doet hij nog altijd interessante vondsten. Zo werden in december lichtgekleurde stukken rots gevonden. Nadere inspectie leerde dat deze rotsen weinig erosie ondergaan hadden.

yutu2_lichtgekleurde_rotsen.PNG
Roodomcirkeld: een lichter gekleurd stuk rots. (Credits: CNSA/CLEP)

Erosie op de maan wordt veroorzaakt door micrometeorieten. Hoe meer erosie daarvan, hoe ouder de rotsen. Deze stukken rots waren jonger dan de omgeving, alhoewel het lastig was te zeggen hoe jong ze werkelijk waren. De roverbestuurders hebben ongetwijfeld meer metingen eraan verricht, maar die waren nog niet vrij gegeven.

Bronnen:

https://phys.org/news/2020-02-side-moon-change-probes-meters.html

https://advances.sciencemag.org/content/6/9/eaay6898

https://mp.weixin.qq.com/s/pcWvsvosHrypKBMbejxp3A

https://www.space.com/china-chang-e-4-moon-rover-finds-young-rocks.html

 

Coverafbeelding: Chunlai Li et. al.

China zet fotomateriaal Chang’e 4 online

Een jaar geleden landde de Chinese Chang’e 4 in de Von Kármán krater op de achterkant van de maan met de rover Yutu 2. Zowel de lander als de rover zijn nog steeds actief. Yutu 2 rijdt nog steeds verder. Yutu 2 is daarmee nu de langst opererende maanrover ooit, al reden de Loenochods in de jaren zeventig wel veel verder. Yutu 2 reed van de landing tot aan de 13e maan-dag in totaal 358 meter. Loenochod-2 reed 37 km. Maar de Chinese rover-bestuurders hebben wel meer oog voor wetenschappelijke resultaten.

En onlangs heeft China een hoop van die wetenschappelijke gegevens, inclusief fotomateriaal online gezet. Het gaat om gegevens van de landing tot december. Naast foto’s zijn er ook spectra en metingen gemaakt met de grondradar.

De Engelstalige versie van de site is hier te vinden:

http://moon.bao.ac.cn/index_en.jsp

Je moet registreren om de gegevens te kunnen downloaden. De foto’s zijn te downloaden in een speciaal wetenschappelijk formaat. Dat betekent dat je ze niet in iedere fotoviewer meteen kunt bekijken.

Een manier waarmee je de foto’s (op Windows) zichtbaar kunt maken, is Irfanview. Je moet daarbij ook de plugins installeren.

Voor wie de uitdaging aan wil gaan, dit is hoe de beelden zichtbaar gemaakt kunnen worden in Irfanview:

  1. Download een .2B bestand en hernoem het naar .RAW . LCAM zijn landingsfoto’s, TCAM zijn terreinfoto’s en PCAM zijn foto’s gemaakt met de panoramische camera. LPR is grondradar data en VNIR zijn spectra in zichtbaar licht en infrarood. Deze instructies werken voor beelden van de PCAM.
  2. Open het bestand met Irfanview. Deze vraagt nu om een aantal instellingen. Vul deze als volgt in: (met dank aan deze Duitse instructies)

irfanview_change4

Mogelijk komen er de eerste keer nog wat errors voorbij, maar het beeld is als het goed is wel zichtbaar.

3. Sla het beeld op (sneltoets: S) met het formaat naar keuze (.jpg, .png of .tif bijvoorbeeld).

Voor lezers met een Mac of Linux zijn er andere producten. Ik heb op Twitter begrepen dat GDAL van MIT een oplossing biedt. Laat gerust even weten of en hoe het werkt, dan vullen we dat aan bij deze blogpost.

 

Voor diegenen met minder tijd, zijn er gelukkig al ervaren beeldbewerkers met de foto’s van Chang’e 4 aan de slag gegaan. Kijk bijvoorbeeld eens naar de fotobibliotheek van Doug Ellison:

Site 97 Anaglyph

 

 

[Update: 5-1-2020 21:40]

Er zijn ook Python libraries en een Jupyter notebook om Chang’e 4 beeldmateriaal te bekijken: https://github.com/siyu6974/ChangE_4_data_playground

 

[Update: 6-1-2020 22:30]

Nog een andere aanpak: eentje die voor Windows, Linux en Macs werkt, namelijk met ImageJ (met dank aan Doug Ellison). Deze levert bovendien ook kleurenfoto’s op.

1. Download ImageJ en de Debayer plugin (of alle plugins) op deze website van de Universiteit van Manitoba.

2. Pak ImageJ uit in een directory naar keuze. Pak de plugin(s) in de plugins directory van de ImageJ installatie.

3. Download een PCAM bestand van Chang’e 4 en hernoem het .2B bestand naar .RAW.

4. Start ImageJ (met de executable in de ImageJ directory)

Kies hierbij voor de volgende instellingen:

imagej_change4_1.PNG

Je krijgt nu al een foto te zien.

5. Ga in het menu naar Plugins, Debayer, Debayer Image.

imagej_debayer_change4.PNG

6. Sla het bestand op in het formaat naar keuze.

Dit voorbeeld heb ik daarna alleen nog iets lichter gemaakt:

CE4_GRAS_PCAML-C-010_SCI_N_20190111034804_20190111034804_0002_Bb.png

In de tweets van Doug Ellison vertelt hij ook nog hoe hij foto’s bij elkaar brengt tot een panorama:

[Update 7-1-2020 22:10] De foto’s zijn door iemand geconverteerd en op een Google Drive gezet: https://drive.google.com/drive/folders/1hWYi3vG2U547Nb1yTwXqsgKCDhaghL8j

Nu kun je alles zonder tools bekijken.

 

Coverfoto: Chang’e 4 / Yutu 2 / CNSA. (Licht) bewerkt door Marcel-Jan Krijgsman

Yutu 2 rover vindt geelachtig glas

De Chinese Yutu 2 rover is nog steeds de Von Kármán aan het onderzoeken. En een tijd geleden meldden sociale media opeens dat Yutu 2 “geel gel-achtig materiaal” gevonden had. Maar je moet natuurlijk altijd oppassen met vertalingen uit het Chinees. Zeker als je daarbij computervertalingen gebruikt. Wat Yutu 2 werkelijk had gevonden, was geel glasachtig materiaal. Het is waarschijnlijk glas dat ontstaan is door een inslag.

Op foto’s van de wielsporen is te zien dat Yutu 2 de nodige manoevres uitgehaald heeft om de VNIS spectrometer zo dicht mogelijk bij het materiaal te brengen. Met die spectrometer kan de samenstelling van het glas worden bepaald.

Journalist Andrew Jones stuurde ook een paar animaties door van Yutu 2 en Chang’e 4.

Coverfoto: CNSA

Yutu 2 rover rijdt nog altijd voort

De zon is weer opgekomen in de Von Kármán krater. De Chinese Chang’e 4 missie gaat de vijfde maan-dag in. De Yutu 2 rover heeft inmiddels ruimschoots zijn beoogde levensduur van 3 maanden overschreden en hij rijdt nog steeds. Yutu 2 heeft inmiddels een afstand van 179 meter afgelegd en beweegt langzaam maar zeker westwaards.

Erg veel informatie over de missie wordt niet vrijgegeven, anders dat alle instrumenten naar behoren werken. Een onderzoeker van een Zweeds instrument aan boord van Yutu 2 zegt over ongeveer een maand de eerste resultaten te kunnen delen.

D5I8ef4XsAALtEj.jpg
Yutu 2 fotografeerde zichzelf en sporen van zijn wielen in de bodem.

De voorganger van Yutu 2, Yutu, die in 2013 met Chang’e 3 landde, kon na 42 dagen niet verder rijden vanwege kortsluiting. Het lijkt erop dat met Yutu 2 veel geleerd is van zijn voorganger.

http://www.planetary.org/blogs/guest-blogs/2019/change-4-updates-day-4.html

NASA’s Lunar Reconnaissance Orbiter fotografeert Chang’e 4 lander

De scherpe LROC camera aan boord van NASA’s Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO) heeft de Chinese Chang’e 4 lander op de foto gezet. LRO fotografeerde Chang’e 4 onder een hoek, omdat de satelliet er niet recht boven vloog. De lander is daarom slechts twee pixels groot.

content_M1303521387_LRmos.1100p_v2w.png
Chang’e 4 in de Von Kármán krater. Op de achtergrond is de kraterwand van de 180 kilometer grote krater te zien. De grotere krater linksboven Chang’e 4 is 3900 meter in doorsnede.

 

Bronnen:

https://www.lroc.asu.edu/posts/1090

 

Chang’e 4 en Yutu 2 gaan weer aan de slag na een koude nacht op de maan

De ochtend is inmiddels al weer aangebroken voor de Chinese maanlander Chang’e 4 en de rover Yutu 2. Er schijnt weer licht op de zonnepanelen en dus kan er weer wetenschap bedreven worden in de Von Kármán krater.

De nacht is wel kouder geweest dan men gedacht had: -190 graden. Dit lager dan de gegevens die verkregen werden door de Apollo missies aan de voorkant van de maan. Mogelijk heeft het iets te maken met het verschil in samenstelling tussen voor- en achterkant. Daar gaat zeker onderzoek naar gedaan worden.

https://gbtimes.com/change-4-lander-and-yutu-2-awaken-on-the-lunar-side-after-enduring-1900c

Chang’e 4 gaat de nacht in en China blikt vooruit op toekomstige missies.

Als je vanavond naar boven kijkt, zie je dat het halve maan is. Die schaduwlijn loopt door op de achterkant van de maan. Op dit moment is de nacht net ingetreden op de Von Kármán krater waar Chang’e 4 (spreek uit: Chang Uh) en de Yutu 2 rover staan. Beiden moeten nu de 14 dagen durende nacht zien te overleven.

Voordat de zon onder ging wist NASA’s Lunar Reconnaissance Orbiter het landingsgebied te fotograferen. Dat deed de ruimtevaartorganisatie met hulp van China. Dat zei Wu Yanhua van het Chang’e 4 project. Het zal je verbazen, maar dat ligt gevoelig. NASA mag niet samenwerken met China zonder goedkeuring van het Amerikaanse congres.

content_CE4_Locator_Figure.png
Beelden van de camera bij de landing en rechtsboven een foto van de Lunar Reconnaissance Orbiter.

De Chinezen hebben overigens hun blik al op de toekomst gericht. Eind dit jaar moet de monstername missie Chang’e 5 gelanceerd worden. Daarna zal Chang’e 6 monsters van de achterkant van de maan verzamelen en naar Aarde brengen. Zulke monsters heeft niemand. Chang’e 7 moet grondig onderzoek gaan doen naar de zuidpool van de maan. En Chang’e 8 zal technologiën testen voor een maanbasis. Mogelijk gaan zij hiervoor samenwerken met andere landen en organisaties, zoals ESA.

Hier kun je nog wat berichtgeving over Chang’e 4 zien op de Engelstalige Chinese televisie:

 

Bronnen:

http://lroc.sese.asu.edu/posts/1087

http://www.xinhuanet.com/english/2019-01/14/c_137743306.htm

 

Vrijdagavond lanceert China Chang’e 4 naar de achterkant van de maan.

Vrijdagavond lanceert China de eerste missie die moet gaan landen op de achterkant van de maan: Chang’e 4. Het gaat om een lander met rover, vergelijkbaar met de in 2013 gelande Chang’e 3. De lander moet neer gaan komen in de Von Kármán krater in het Zuidpool Aitken Bekken (South Pole‐Aitken basin). Deze plek is een van de weinige bekkens die niet overstroomd zijn door lava, zoals de zeeen op de maan.

Na de lancering duurt het 27 dagen voor de landing wordt ingezet. De lander heeft een klein ecosysteem bij zich met zaadjes voor aardappelplanten, arabidopsis en zijderupseieren. Zowel de rover als de lander hebben diverse camera’s. De rover heeft een radarinstrument dat lagen onder het oppervlak kan detecteren.

Het lijkt er helaas niet op dat de lancering ergens live te bekijken zal zijn.

Bron:
http://www.leonarddavid.com/china-readies-far-side-moon-mission/