Katoenplantje op de maan is dood.

Het katoenplantje dat groeide in een kleine biosfeer op de Chinese Chang’e 4 maanlander, is inmiddels al weer dood. Maar dat was niet onverwacht. Het plan was dat het experiment zou stoppen, enkele uren voor de lange nacht op de maan in zou zetten. De temperatuur daalde naar -170 graden en dat hebben de katoenplant, de andere zaadjes en fruitvlieg eitjes niet overleefd. Zodra de maan-dag weer aanbreekt, zal het organische materiaal langzaam ontbinden.

Het experiment was bedacht als voorbereiding op een toekomstige maanbasis, waarbij die zichzelf kan voorzien in voedsel en kleding. We wisten dan planten konden groeien bij Aardse zwaartekracht. Er zijn experimenten gedaan bij microzwaartekracht. Maar over alles daartussen, zoals de 1/6 Aardse zwaartekracht op de maan, hadden we geen idee.

Bronnen:

https://phys.org/news/2019-01-china-moon-cotton-lunar-night.html

https://thenextweb.com/science/2019/01/16/a-cotton-seed-sprouted-and-died-on-chinas-lunar-lander/

Voor eerst groeit organisme op ander hemellichaam.

Tenslotte een bericht voor de land- en tuinbouw: er is katoenzaad ontproten op de achterkant van de maan. Het katoenzaad is een van de levende organismen die meegenomen zijn in een biosfeer van 3 kg op de Chinese Chang’e 4 lander. Dit is de eerste keer we een organisme hebben laten groeien op een ander hemellichaam dan de Aarde! In de biosfeer zijn ook koolzaad, aardappelzaad en zaad van een arabidopsis plantje meegenomen. Ook fruitvlieg-eitjes en gist zitten in deze ton.

De andere zaadjes zijn niet gaan groeien en ook van de fruitvliegjes is nog niets gezien. Het experiment gebruikt gefilterd licht, maar later in het experiment zou ook direct licht van de maan gebruikt kunnen worden.

changE4-mini-lunar-biosphere-container-chongqing-university-prototype--coffee-cup-cns-2.jpg

Het is niet de eerste keer dat er zaadjes naar de maan gebracht worden. Op Apollo 14 gingen 500 zaadjes van bomen mee. Die groeiden niet op de maan, maar werden naar Aarde terug gebracht. Deze zaadjes werden later als geschenken gegeven en her en der in de wereld geplant. Dit werden ook wel maan-bomen genoemd.

https://gbtimes.com/change-4-cotton-seeds-are-sprouting-on-the-far-side-of-the-moon

https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/lunar/moon_tree.html

Chang’e 4 gaat de nacht in en China blikt vooruit op toekomstige missies.

Als je vanavond naar boven kijkt, zie je dat het halve maan is. Die schaduwlijn loopt door op de achterkant van de maan. Op dit moment is de nacht net ingetreden op de Von Kármán krater waar Chang’e 4 (spreek uit: Chang Uh) en de Yutu 2 rover staan. Beiden moeten nu de 14 dagen durende nacht zien te overleven.

Voordat de zon onder ging wist NASA’s Lunar Reconnaissance Orbiter het landingsgebied te fotograferen. Dat deed de ruimtevaartorganisatie met hulp van China. Dat zei Wu Yanhua van het Chang’e 4 project. Het zal je verbazen, maar dat ligt gevoelig. NASA mag niet samenwerken met China zonder goedkeuring van het Amerikaanse congres.

content_CE4_Locator_Figure.png
Beelden van de camera bij de landing en rechtsboven een foto van de Lunar Reconnaissance Orbiter.

De Chinezen hebben overigens hun blik al op de toekomst gericht. Eind dit jaar moet de monstername missie Chang’e 5 gelanceerd worden. Daarna zal Chang’e 6 monsters van de achterkant van de maan verzamelen en naar Aarde brengen. Zulke monsters heeft niemand. Chang’e 7 moet grondig onderzoek gaan doen naar de zuidpool van de maan. En Chang’e 8 zal technologiën testen voor een maanbasis. Mogelijk gaan zij hiervoor samenwerken met andere landen en organisaties, zoals ESA.

Hier kun je nog wat berichtgeving over Chang’e 4 zien op de Engelstalige Chinese televisie:

 

Bronnen:

http://lroc.sese.asu.edu/posts/1087

http://www.xinhuanet.com/english/2019-01/14/c_137743306.htm

 

Landingvideo van Chang’e 4 vrijgegeven.

De landing video van Chang’e 4 is inmiddels ook gepubliceerd. Chang’e 4 voerde deze landing autonoom uit. Je ziet de lander eerst afremmen in zijn baan. Dan draait het 90 graden richting de maan en daalt af.
Honderd meter boven het oppervlak blijft de lander even “hangen” om te zien of het oppervlak voldoende vrij is van grote rotsblokken of diepe kraters. En dan landt het.

Bron

https://www.weibo.com/1822161445/HbsEirsNv

Chang’e 4 maakt panorama met Yutu 2 rover.

Chang’e 4 en de Yutu 2 rover zijn na een paar dagen pauze op het hoogtepunt van de maan-dag weer op dreef. Deze pauze was ingelast om de hoge temperaturen tijdens de maan-middag te overleven.

Chang’e 4 maakte dit panorama (klik voor de grotere versie).

20190110-change4-yutu2-first-panorama.jpg

Je kunt het hier ook in VR mode zien:

https://roundme.com/embed/350106/1179570

Deze foto mist de rode tint die de eerste foto’s van Chang’e hadden. Dat komt omdat de camera’s gevoeliger zijn voor rood, dan voor groen en blauw. Dit is in het panorama gecorrigeerd.

Er is ook een video van Yutu 2 die van de lander af rijdt.

 

Bronnen:
https://gbtimes.com/first-lunar-far-side-panoramas-returned-from-change-4-lander
http://www.planetary.org/blogs/guest-blogs/2019/change-4-red-images.html

Apollo 8 en de strijd om de maan

Op 24 december 1968 draaiden astronauten Frank Borman, Jim Lovell en Bill Anders als eerste mensen rond de maan. Nog nooit waren mensen in een baan rond een ander hemellichaam gekomen. Deze missie, Apollo 8, raakte een beetje op de achtergrond na de landing van Apollo 11. Onterecht: de drie astronauten trotseerden enorme risico’s.

Het was de tijd van de Space Race met de Sovjet Unie. De Sovjet Unie had vele successen voor de neus van de Amerikanen weggekaapt: eerste satelliet, eerste object op de maan, eerste mens in de ruimte, eerste zachte landing op de maan en ga zo maar door. President Kennedy besloot dat de Amerikanen het eerst op de maan zouden staan.

En we weten hoe dat verhaal gelopen is. Maar wat we lange tijd niet wisten, is dat de Sovjet Unie wel degelijk ook een tegenhanger van Apollo 8 hadden klaar staan. Hun ruimteschip heette de Zond. De Zond zag er uit als een afgeknot Sojoez ruimteschip. De raket waarop de Zond gelanceerd werd, was de Proton raket. Continue reading “Apollo 8 en de strijd om de maan”

De fasen van de maan.

Als schrijver van deze blogposts en artikelen voor de Facebook pagina van de Werkgroep Maan en Planeten vind ik het leuk om alle laatste ontwikkelingen te volgen over ons zonnestelsel. Veel van die artikelen zijn best ingewikkeld.

Maar niet alles aan astronomie is ingewikkeld. Neem nou de fasen van de maan. Iedereen kijkt wel eens omhoog en ziet de maan staan. En soms is de maan een dunne sikkel, soms is hij half en soms is hij vol.

Ik mag de maan graag met mijn telescoop bekijken. Dus ik moet weten waar hij staat om mijn telescoop erop te richten. En dan valt opeens op dat er een regelmaat zit in waar de maan te vinden is.

Ik kijk bijna altijd ’s avonds. Als het net nieuwe maan geweest is, dus als hij helemaal donker geweest is, dan staat dat dunne sikkeltje altijd op het westen. En dat is lastig, want bij mij thuis blokkeert een liftschacht mijn blik op het westen. Dus dan moet ik de buren vragen of ik op hun dakterras mag staan. Beetje awkward.

nieuwe_maan.jpg
“Wassende maan”.

De dagen daarna gaat de maan naar het “eerste kwartier”. Dan is de rechterkant verlicht en links is donker. Tenzij je op het zuidelijk halfrond woont, of als je op je kop staat. Dan is het ongekeerd. En hij staat ’s avonds op het zuid-westen. Veel prettiger, want dan kan ik hem van mijn eigen balkon bekijken. Zo’n halve maan is leuk om door de telescoop te bekijken, want je ziet dan schaduwen in kraters en op gebergtes en valleien. Zo krijg je een goed contrast. Je ziet het eerste kwartier vaak al overdag, terwijl de zon nog op is. Ook dan is het best leuk om er met een verrekijker of telescoop naar te kijken, trouwens.

Volle maan komt op over het zuiden. Soms zie je de volle maan ’s avonds net boven de horizon. Heel romantisch. Hij lijkt dan ook groter, maar dat is niet echt zo natuurlijk. Het is gezichtsbedrog. Hoe dat werkt is nog niet helemaal duidelijk. Het is een fout die onze hersenen maken. Misschien omdat de maan groter lijkt omdat je hem kunt vergelijken met bomen en gebouwen die vlakbij staan.

IMG_2282b.jpg
De volle maan komt op.

Volle maan is minder leuk om door de telescoop te bekijken, omdat er weinig schaduwpartijen te zien zijn. Je ziet dan veel dingen veel moeilijker. Maar ook is volle maan nogal fel. Ik weet nog dat ik de eerste keer door mijn eerste telescoop naar volle maan keek en een tijd lang een grijze vlek voor mijn rechteroog had. Zo fel is de maan. Het is overigens niet slecht voor je ogen, als ze gewoon gezond zijn. Alleen niet zo comfortabel.

Amateur astronomen die verre sterrenstelsels en nevels willen bekijken, houden niet zo van volle maan. De volle maan straalt zoveel licht uit, dat zij die dingen veel moeilijker kunnen zien. Dat is waarom mensen die star party’s organiseren, altijd op de kalender kijken wanneer het nieuwe maan is. Dan kunnen ze lekker ver het universum in kijken.

Niet alleen komt de maan hierna steeds oostelijker op. Hij komt ook steeds later op. Een derde kwartier maan komt vaak pas tussen 11 uur ’s avonds en middernacht op. In het derde kwartier is de linkerkant van de maan verlicht. (Nogmaals, tenzij je op het zuidelijk halfrond of op je kop staat.)

IMG_5960a
De oude maan komt laat op, achter een schuin dak.

Je komt elk jaar weer Sinterklaas pakpapier of kerstkaarten tegen waarbij kinderen ’s avonds hun kadootjes uitpakken onder het licht van de maan dat door de bomen schijnt. Maar die maan is dan in het derde kwartier, dus foei! Jullie hadden allang in bed moeten liggen. Dus dit is eerder het “heerlijk ochtendje”.

Er is een ezelsbruggetje om te bepalen of de maan eerste of derde kwartier is. Mensen die Frans taal kennen, kunnen van de eerste kwartier maan een p maken voor “premier”. Vertaald dus “eerste”. En van de derde kwartier maan kun je een d maken van “dernier”, wat “laatste” betekent. Voor mensen die niet zo goed in Frans zijn: van de eerste kwartier maan kun je ook een kleine letter b maken als in “begin”. En de letter d…. Als in.. eh.. nee wacht .. de letter q kan ook. De letter q van “quit”.

Om enkele dagen later de maansikkel van de “krimpende maan” te zien, zul je echt heel vroeg op moeten staan. Vroege vogels die zo rond 4 á 5 uur al op de fiets of in de auto stappen kunnen hem zien opkomen.

En daarna begint de cyclus weer opnieuw. Een voordeel: elke 29 en halve dag heb je weer kans om de fasen van de maan te bekijken. Leuk om er eens op te letten.