Waterdamp gevonden in atmosfeer van exoplaneet in leefbare zone

Voor het eerst is waterdamp in de atmosfeer van een exoplaneet gevonden die zich bevindt in “leefbare zone” rond zijn ster. Het gaat om een planeet half zo groot als Neptunus die in een baan draait om een M-type ster (“rode dwerg”), 111 lichtjaar van hier. Het team van astronomen dat de ontdekking deed, heeft zelfs aanwijzingen dat water er zou kunnen condenseren tot vloeibaar water. Dat betekent dat er wolken zouden kunnen zijn waaruit water regent.

De gemiddelde temperatuur op exoplaneet K2-18b zit heel dicht tegen die van de Aarde aan. K2-18b is echter wel een totaal andere planeet. Hij is 8,6 keer de massa van Aarde. De atmosfeer van deze exoplaneet is vermoedelijk heel dik en bevat waarschijnlijk veel waterstof en helium.

Het bewijs voor het bestaan van waterdamp in de atmosfeer van K2-18b komt van metingen met de Hubble Space Telescope. Deze deed deze metingen toen de planeet maar liefst 8 keer voor zijn ster langs ging (zogenaamde transits). Gelukkig draait K2-18b in 33 dagen rond zijn ster, dus hoefde het geen jaren te duren om alle gegevens te verzamelen. Deze exoplaneet gaat zeker nog nauwkeuriger bekeken worden met de James Webb Space Telescope, zodra die gelanceerd is.

XKCD over deze vondst:

 

Bronnen:

https://nouvelles.umontreal.ca/en/article/2019/09/11/water-detected-on-an-exoplanet-located-in-its-star-s-habitable-zone/

https://arxiv.org/pdf/1909.04642.pdf (wetenschappelijke artikel)

Credits coverafbeelding: ESA/Hubble, M. Kornmesser

Hubble fotografeert Saturnus

De Hubble Space Telescope heeft Saturnus weer eens gefotografeerd. De ringen zijn nu goed te zien, omdat ze rond deze tijd onder de grootste hoek staan van 25 graden. De hoek waaronder de ringen gaat vanaf volgende maand weer kleiner worden tot ze in september 2025 slechts als een streep te zien zullen zijn.

Een aangepaste foto van Hubble waarin vier manen beter te zien zijn. (Foto: NASA, ESA, A. Simon (GSFC) en het OPAL Team)

Bron: https://www.spacetelescope.org/news/heic1917/

Credits coverfoto: NASA, ESA, A. Simon (Goddard Space Flight Center), and M.H. Wong (University of California, Berkeley)

Hubble schiet nieuwe foto van Jupiter

Op 27 juni maakte Hubble Space Telescope een nieuwe foto van de grootste planeet in ons zonnestelsel, Jupiter. Er was een goede reden om Jupiter weer eens te bekijken: de Grote Rode Vlek, de storm die al honderden jaren is waargenomen, wordt kleiner. En amateur astronomen namen waar dat de rode storm af leek te breken. De Grote Rode Vlek is nog echter altijd niet verdwenen. Je kunt hem met een redelijke telescoop nog altijd zien.

stsci-h-p1936a-m-1999x2000.png

 

Bronnen:

https://www.nasa.gov/feature/goddard/2019/hubble-new-portrait-of-jupiter

 

Keukenzout ontdekt op Europa

De oceanen onder het ijs van Jupiter-maan Europa zou wel eens hetzelfde zout kunnen bevatten dat zich in Aardse oceanen bevindt: keukenzout ofwel natriumchloride. Astronomen hadden aan aanwijzingen dat er zich zouten bevonden op het oppervlak van Europa, maar ze konden niet achterhalen wat voor zouten het waren. Het vermoeden was dat het ging om magnesium sulfaat, dat veel gebruikt wordt als badzout. Dit zout zou afkomstig zijn van oceanen onder het ijs.

Telescopen en ruimteschepen gebruiken meestal infrarood spectrometers om te achterhalen uit welke stoffen het oppervlak van manen en planeten bestaat. Maar in infrarood is keukenzout nagenoeg onzichtbaar. Vandaar dat het niet gevonden is. Een aantal onderzoekers beslooot in het lab te kijken of keukenzout onder omstandigheden van Europa zichtbaar zou zijn in zichtbaar licht. Dat was aanvankelijk niet het geval, behalve als het een tijd bloot gesteld werd aan straling vergelijkbaar met die van de zon. Het zout krijgt dan een vale gele kleur.

Astronomen van Caltech University besloten daarom spectra van Europa te nemen in zichtbaar licht. Ze gebruikten hiervoor de Hubble Space Telescope. En inderdaad, Tara Regio, een geologisch jong gebied, bleek precies de juiste pieken van “bestraald” keukenzout te hebben.

europa_nacl_F2.large.jpg
Een kaart met absorptie voor (bestraald) keukenzout op Europa. De zwarte lijnen geven geologisch actieve gebieden aan. Credits: NASA/JPL/Björn Jónsson/Steve Albers

Waarom is deze vondst interessant? Als Europa magnesiumsulfaat had gehad, had het uit de rotsachtige kern gesijpeld kunnen zijn. Maar keukenzout wijst op hydrothermische activiteit. En daarvoor waren al eerder ook andere aanwijzingen. Dergelijke bronnen zijn een mogelijke oorsprong van leven.

Bronnen:

https://www.caltech.edu/about/news/table-salt-compound-spotted-europa

Oorspronkelijke wetenschappelijke artikel (gratis te lezen): https://advances.sciencemag.org/content/5/6/eaaw7123

Neptunus heeft een 14e maan: Hippocamp

Er is een nieuwe maan ontdekt bij Neptunus. Daarmee komt het totaal van het aantal manen op 14. Het nieuwe maantje, Hippocamp genoemd, is heel klein. Slechts 34 kilometer. Er was een speciale techniek voor nodig om hem te ontdekken. Twaalf jaar aan beeldmateriaal van de Hubble Space Telescope zijn gebruikt om – als het ware – de gereflecteerde fotonen ervan op te sparen.

Hippocamp is mogelijk een oud fragment van een andere maan, Proteus, dat loskwam na een inslag. Hippocamp’s baan zit in de buurt van Proteus (12.000 km er vandaan). Proteus heeft een grote inslagkrater, Pharos. Als je berekent hoeveel materiaal vrijkwam van die inslag, dan zou Hippocamp daar onderdeel van geweest kunnen zijn. De ontdekker van Hippocamp, Mark Showalter van het SETI Institute, denkt dat er nog meer manen dicht bij Neptunus zitten. Deze zouden ontstaan zijn tijdens de tumultueuze tijd toen de grote maan Triton ingevangen werd.

https://eos.org/articles/new-tiny-moon-of-neptune-discovered

https://phys.org/news/2019-02-neptune-tiniest-moon-piece-bigger.html

Hubble ziet stormen op Uranus en Neptunus

Af en toe wordt de Hubble Space Telescope gericht op Uranus en Neptunus om het weer in de gaten te houden. Niet voor Buienradar, maar om te leren hoe het klimaat op die planeten werkt. Zeker nu we weten dat er veel exoplaneten zijn zoals Uranus en Neptunus is dat interessant. Waarom juist die?

En hoe is dat weer nu daar? Op Neptunus is een nieuwe donkere storm opgestoken (rechter foto, linksboven). De lichtere vlekken links en rechts van de donkere vlek overigens geen onderdeel van deze storm. Het zijn ijle wolken die zonlicht reflecteren. We weten niet hoe deze stormen ontstaan. Wel dat ze om de 4 tot 6 jaar ontstaan en na ongeveer twee jaar verdwijnen.

Dan Uranus. Dat leek zo’n saaie planeet toen Voyager 2 er in 1986 langs vloog. Maar kijk nu eens (linker foto): de noordpool is omgeven met een enorm wolkendek. Uranus is anders dan alle andere planeten door zijn vreemde rotatiehoek, die bijna loodrecht op het vlak van zijn baan om de zon ligt. Op dit moment gaat het zomeren op de noordpool. Misschien dat dat iets te maken heeft met deze wolkenbedekking. Aan de rand van de wolkenkap, is een kleine methaanijs-wolk te zien. Er is ook nog een nauwe wolkenband, dicht bij de evenaar. Hoe die ontstaat, dat weten we niet.

Naast Hubble worden Uranus en Neptunus ook in de gaten gehouden door amateur astronomen. Zo werd waarneemmateriaal van twee leden van onze werkgroep vorig jaar zelfs in een wetenschappelijk artikel gebruikt.

Bron:

http://hubblesite.org/news_release/news/2019-06

Hubble meet lichtcurve van doelwit New Horizons.

Nog 15 dagen en dan schiet New Horizons langs Ultima Thule, het verste object dat ooit door een ruimtesonde bezocht is. Ultima Thule is niet alleen ver, maar ook vrij klein. Zelfs na waarnemingen van meerdere sterbedekkingen door het Kuipergordel object was niet helemaal duidelijk of Ultima Thule 1 object is, of dat het twee objecten zijn die om elkaar draaien. En dat is wel relevant voor het richten van de camera en andere instrumenten van New Horizons.

Nu heeft de Hubble Space Telescope geholpen met het meten van de lichtcurve. En het is nu duidelijk dat Ultima Thule niet uit twee delen bestaat. Het New Horizons team heeft nu dus nog een paar dagen om het waarneemprogramma er op aan te passen. Minus de tijd die commando’s er over doen om bij New Horizons te komen. Het duurt nu 6 uur en 6 minuten om een signaal naar New Horizons te sturen en nog eens die tijd om bevestiging daarvan te krijgen.
https://arxiv.org/abs/1812.04758

Het is trouwens nog mogelijk om groeten naar Ultima Thule te sturen via de NASA website:
http://pluto.jhuapl.edu/Send-Greetings/