Tweede interstellaire object is waarschijnlijk een komeet

Vorige week werd opnieuw een object gevonden dat waarschijnlijk van buiten ons zonnestelsel komt. Dat is nog geen 2 jaar na de ontdekking van ‘Oumuamua. Zo snel hadden astronomen niet verwacht een nieuw interstellair object te vinden. De ontdekking van C/2019 Q4, zoals het object voorlopig genoemd wordt, werd gedaan door Gennady Borisov op het MARGO observatorium in Nauchnij op de Krim.

Het object komt met een hoge snelheid van 150.000 km per uur ons zonnestelsel binnen vliegen. Zo’n hoge snelheid wijst al op een oorsprong van buiten ons zonnestelsel, aangezien zulke snelheden naar de zon toe bijna niet te verkrijgen zijn door een passage langs Jupiter of Saturnus.

interstellar-object-16.gif
Het traject dat C/2019 Q4 volgt. (Credits: NASA/JPL-Caltech)

Omdat C/2019 Q4 het dichtste punt langs de zon nog moet bereiken, zijn de mogelijkheden om het object te onderzoeken veel beter dan ‘Oumuamua. Uit recente opnamen bleek het object een coma en een staart te hebben. En ook uit spectra blijkt dat het object waarschijnlijk een komeet is. De omvang ligt ergens tussen 2 en 16 km. Het spectrum lijkt erg op dat van kometen uit ons eigen zonnestelsel.

Midden december komt de komeet op zijn dichtste punt tot de zon, zo’n 300 miljoen km (twee keer de afstand Aarde-zon). De komeet wordt waarschijnlijk helderer dan, en helder genoeg om binnen het bereik van niet al te grote telescopen te komen. De eerste amateur-astronoom die het object wist te fotograferen, diende zich al aan in onze Facebook groep.

En dan zijn er nog mensen die zich afvragen of we C/2019 C4 zouden kunnen bezoeken met een ruimtemissie. Nou is het zo dat de Europese ruimtevaartorganisatie ESA in juni een missie geselecteerd heeft precies om dit soort objecten te bezoeken. Ruimtesondes bouwen kost echter jaren, dus deze Comet Interceptor is daar nog niet klaar voor.

Een paar astronomen heeft berekend dat als je een ruimtesonde in 2030 lanceert langs Jupiter en vervolgens op een nauwe baan langs de zon (op drie keer de straal van de zon), dat je de komeet dan in 2045 zou kunnen bezoeken. Het is de vraag of Comet Interceptor zich daarvoor leent. Tegen 2030 is onder andere de Large Synoptic Survey Telescope (LSST) enkele jaren actief. En daarmee zouden tegen die tijd makkelijker te bereiken interstellaire objecten ontdekt kunnen zijn.

 

Bronnen:

https://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?feature=7498

https://phys.org/news/2019-09-visible-spectrum-c2019-q4-borisov.html

https://www.centauri-dreams.org/2019/09/16/could-we-send-a-probe-to-c-2019-q4-borisov

Credits coverfoto: Canada-France-Hawaii Telescope

Naberichten over de Indiase Vikram lander

Vorige week zweeg de Indiase Vikram lander 2,1 km boven het maanoppervlak in alle talen. De lander werd als verloren beschouwd. Maar vorig weekend ging er al het gerucht dat de lander gezien zou zijn op foto’s van de orbiter van de Chandrayaan 2 missie. Deze orbiter heeft een camera met een resolutie van 0,3 meter.

De lander zou op zijn poten staan, maar wel wat gekanteld. De Indiase ruimtevaartorganisatie ISRO heeft dit bevestigd en onderneemt pogingen om alsnog contact met de lander te krijgen. De foto’s zijn nog niet vrij gegeven.

NASA’s Lunar Reconnaissance Orbiter gaat volgende week proberen de lander op de foto te zetten. Deze orbiter heeft een camera met een resolutie van 0,5 meter, dus het is de vraag of we er veel meer over zullen leren.

Cees Bassa van de Dwingeloo radiotelescoop zegt op basis van analyse hiermee dat de Vikram lander niet op 2,1 km hoogte was toen het signaal verloren ging, maar dicht boven het oppervlak. Als dat zo was, dan kwam de lander waarschijnlijk hard neer.

Waterdamp gevonden in atmosfeer van exoplaneet in leefbare zone

Voor het eerst is waterdamp in de atmosfeer van een exoplaneet gevonden die zich bevindt in “leefbare zone” rond zijn ster. Het gaat om een planeet half zo groot als Neptunus die in een baan draait om een M-type ster (“rode dwerg”), 111 lichtjaar van hier. Het team van astronomen dat de ontdekking deed, heeft zelfs aanwijzingen dat water er zou kunnen condenseren tot vloeibaar water. Dat betekent dat er wolken zouden kunnen zijn waaruit water regent.

De gemiddelde temperatuur op exoplaneet K2-18b zit heel dicht tegen die van de Aarde aan. K2-18b is echter wel een totaal andere planeet. Hij is 8,6 keer de massa van Aarde. De atmosfeer van deze exoplaneet is vermoedelijk heel dik en bevat waarschijnlijk veel waterstof en helium.

Het bewijs voor het bestaan van waterdamp in de atmosfeer van K2-18b komt van metingen met de Hubble Space Telescope. Deze deed deze metingen toen de planeet maar liefst 8 keer voor zijn ster langs ging (zogenaamde transits). Gelukkig draait K2-18b in 33 dagen rond zijn ster, dus hoefde het geen jaren te duren om alle gegevens te verzamelen. Deze exoplaneet gaat zeker nog nauwkeuriger bekeken worden met de James Webb Space Telescope, zodra die gelanceerd is.

XKCD over deze vondst:

 

Bronnen:

https://nouvelles.umontreal.ca/en/article/2019/09/11/water-detected-on-an-exoplanet-located-in-its-star-s-habitable-zone/

https://arxiv.org/pdf/1909.04642.pdf (wetenschappelijke artikel)

Credits coverafbeelding: ESA/Hubble, M. Kornmesser

Hubble fotografeert Saturnus

De Hubble Space Telescope heeft Saturnus weer eens gefotografeerd. De ringen zijn nu goed te zien, omdat ze rond deze tijd onder de grootste hoek staan van 25 graden. De hoek waaronder de ringen gaat vanaf volgende maand weer kleiner worden tot ze in september 2025 slechts als een streep te zien zullen zijn.

Een aangepaste foto van Hubble waarin vier manen beter te zien zijn. (Foto: NASA, ESA, A. Simon (GSFC) en het OPAL Team)

Bron: https://www.spacetelescope.org/news/heic1917/

Credits coverfoto: NASA, ESA, A. Simon (Goddard Space Flight Center), and M.H. Wong (University of California, Berkeley)

Titan’s meren zijn mogelijk vroegere explosie kraters

Saturnus-maan Titan heeft, net als de Aarde meren. Maar op Titan, waar de temperatuur rond de -170 graden is, zijn deze meren gevuld met vloeibare methaan en ethaan. En er is nog iets waarin deze meren verschillen: sommige kleinere meren op Titan zijn omgeven door scherpe, hoge oeverranden. Soms honderden meters hoog. Nou ja, dat bestaat ook wel op Aarde, maar op Titan zijn ze op een heel andere manier gevormd.

Astronomen hebben inmiddels een vermoeden hoe dat zit. Ze zijn waarschijnlijk ontstaan als kraters van explosieve werking van stikstof. Titan is vroeger kouder geweest. Zo koud dat er vloeibare stikstof stroomde, dat in de bodem getrokken is.

Maar in de laatste 1 tot een half miljard jaar geleden werd Titan warmer omdat methaan in de atmosfeer kwam en dat werkte als een broeikasgas. Het stikstof verdampte daarbij op explosieve wijze uit de bodem. Later zijn die kraters gevuld met vloeibaar methaan en ethaan.

EECCNDsXkAAX-Q8.png
De astronoom James Keane Tuttle maakte een mooie schets van hoe de vorming van Titan’s meren in zijn werking ging. (Credit: James Keane Tuttle)

 

Bron:

https://www.nasa.gov/feature/jpl/new-models-suggest-titan-lakes-are-explosion-craters

https://www.nature.com/articles/s41561-019-0429-0 (wetenschappelijke artikel, acher paywall)

Coverafbeelding: NASA/JPL-Caltech

Landing van Indiase Vikram-lander mislukt

Eens te meer bleek vrijdagavond hoe moeilijk het is om zacht op de maan te landen. Tot op 2,1 km hoogte volgde de Indiase Vikram lander keurig zijn beoogde traject, maar daarna is het contact verloren. Het lijkt erop dat de lander is gaan tuimelen.

De Dwingeloo Radio Telescope volgde het signaal van Vikram en daarop was ook te zien hoe het Dopler signaal weg viel.

Hoe jammer het verlies van de lander ook is, India heeft met Chandrayaan-2 ook een orbiter in een baan rond de maan gebracht en die functioneert goed. De Indiase premier Modi, die ook aanwezig was in het vluchtleidingscentrum, sprak achteraf het personeel moed in.

 

 

 

Open dag bij ESTEC op 6 oktober

Zondag 6 oktober gaan de deuren bij ESTEC in Noordwijk weer open voor het publiek. ESTEC is het grootste ruimtevaartcentrum in Europa. Je mag in allerlei gebouwen waar je normaal gesproken nooit binnen komt. Je krijgt de gelegenheid om de testcentra voor satellieten van binnen te bekijken en er zijn experts die je alles kunnen uitleggen over ESA’s ruimtemissies. Dat niet alleen, er zullen ook astronauten aanwezig zijn, zoals Apollo 9 astronaut Rusty Schweickart en Walt Cunningham van Apollo 7, en ook natuurlijk André Kuipers.

Voor de ruimteliefhebber is het een groot feest. Zorg wel dat je op tijd registreert. Het aantal (gratis) tickets is beperkt. Dit is de link waar je je kunt registreren:

https://atpi.eventsair.com/esa-open-days/registration/Site/Register

Bron:

https://www.esa.int/About_Us/ESTEC/Open_day_2019/Register_now_for_ESA_s_Moon-themed_Open_Day